Couven Museum

Van paaseieren, haasjes en oude gebruiken
2010-02-20 - 2010-04-18
Ca.150 paasvoorwerpen die in de vele zalen van het museum zijn tentoongesteld, komen uit de verzameling van Monika Lennartz uit Mönchengladbach.
De voorwerpen zijn ingedeeld in drie categorieën en geven een breed overzicht over de religieuze paasafbeelding, de ontwikkeling van de haas als brenger van geschenken en het ei als meest geliefde paasdecoratie. Ook staan enkele vitrines in het teken van bekende en minder bekende regionale paastradities.

Flyer: Paasdecoratie

Lekker warm
2009-11-28 - 2010-01-31
Met deze tentoonstelling richt het Couven-Museum zich op de cultuur- en techniekgeschiedenis van de huiselijke warmte.
Prachtige open haarden, sierlijke kachels, elegante haardschermen en glanzende messingaccessoires zijn te zien in Haus Monheim. Ze tonen zowel de functionele als representatieve elementen van de interieurinrichting.

In de geschiedenis van de huiselijke verwarmingstechniek mogen ook de onmisbare huishoudelijke apparaten niet ontbreken, o.a. gietijzeren “kookmachines”, wafelijzers, bedwarmers en strijkijzers. De poppenhaard met toebehoren, die getrouw naar het origineel is gemaakt, nodigt de bezoekers uit binnen te treden in de wereld van het kinderlijke spel.
Voor het eerst worden ook speciaal geselecteerde exemplaren van de recentelijk op de markt gekomen verzameling kachels met ovens uit de renaissance en barok tentoongesteld. Ze geven een indrukwekkend overzicht over de producten van de grote Midden-Europese centra voor ovenbouw. Naast de kunsthistorische aspecten van de ovenkeramiek, de kunst van het ijzergieten en de interieurstijl van de bourgeoisie, worden ook de technische aspecten van de ovenbouw belicht – van de begintijd van de centrale verwarming tot aan de pionierprestaties van Hugo Junkers op het gebied van de badgeiser.

Een reeks lezingen zal de tentoonstelling begeleiden met zowel kunsthistorische bijdrages als evenementen met betrekking tot actuele vragen omtrent energietechniek en klimaatonderzoek.
Flyer Lekker warm
Catalogus Lekker warm
Schoolprogramma Lekker warm
Evenementen Lekker warm

Het belang van rococo
2009-09-26 - 2009-11-08
Twee kunstenaars – de in Aken levende Nederlander Luc Merx en de in Darmstadt wonende Holmer Schleyerbach- zijn met elkaar verbonden door het gezamenlijke project “Het belang van rococo” waarin het grensgebied tussen kunst en architectuur wordt verkend. In het kader van het project wordt voor het Couven-Museum een installatie ontwikkelt die zich over meerdere zalen, met meubels, schilderijen en porselein uit de 18e eeuw spreidt.

Uitgangspunt voor de werken van Luc Merx en Holmer Schleyerbach is 18e eeuwse architectuur en het rocaille ornament. Beide kunstenaars zien gelijkenissen tussen de rococo en de virtuele architectuur en beeldconstructie, met name het illusionisme en de typische wijze om de toeschouwer op een misleidende manier de ruimte te laten beleven.

Hun behang nemen de principes van de rococo als uitgangspunt en passen ze toe op bijdetijdse ornamenten. Ook in het porselein is rococo terug te vinden, zowel in de keuze van het medium als in de vormgeving van het oppervlak. Op een hanglamp prijken naakte, menselijke figuren. Ze zijn illusionair uitgebeeld en in elkaar verstrengeld met een typisch barokke ontroering.
Flyer Het belang van rococo

Zoete verleiding. Van cacao tot chocolade
2009-05-09 - 2009-09-13
Het Couven-Museum Aken, gevestigd in Haus Monheim, is door zijn familietraditie verbonden met de geschiedenis van de chocolade. In 1857 produceerde een Italiaanse chocolatier in opdracht van Leonhard Monheim de eerste reep chocolade van Duitsland. Leonard Monheim was de zoon van apotheker Johann Peter Joseph Monheim, die in Haus Monheim woonde. Chocolade werd destijds als versterkend middel en geneesmiddel verhandeld en werd hoofdzakelijk verkocht in apotheken. Ook in de apotheek van Haus Monheim werden chocoladepastilles samen met zalfjes en zetpillen gemaakt van cacaoboter verkocht.
Met zo’n achtergrond biedt het Couven-Museum het juiste decor voor de tentoonstelling Zoete verleiding – die oorspronkelijk helemaal niet zoet was! Toen de Spanjaarden in de 16e eeuw de cacaoboon naar Europa brachten, gold de plant als middeltje voor alles en werd zelfs door de kerk erkend als geoorloofd eten tijdens de vastentijd, omdat het niet zo lekker smaakte. In de loop van de 17e en 18e eeuw groeide vloeibare cacao uit tot luxe genotmiddel van de adel en rijke burgerstand. Deze ontwikkeling maakte zich niet alleen bemerkbaar in de recepten, maar ook in het kostbare porselein en het luxe zilverservies. Pas in de 19e eeuw werd cacao ook voor brede bevolkingsgroepen betaalbaar, waardoor de reep chocolade tegen het einde van die eeuw uitgroeide tot het geliefde, maar erg dure snoepgoed van de bourgeoisie.
Het Couven-Museum vertelt de geschiedenis van de chocolade, van de begintijd tot in de 20ste eeuw. Centraal staat de chocoladecultuur van de barok en de 19e eeuwse bourgeoisie. Deze twee tijdperken zijn in het Couven-Museum vertegenwoordigd door voorwerpen uit de wooncultuur. Maar een kritische noot mag niet ontbreken: kolonialisme, uitbuiting en faire trade worden ook besproken.
Flyer Zoete verleiding

Fascinatie en mythe Barnsteenkamer
2008-11-01 - 2009-01-06
Barnsteen, als ruw materiaal, is fascinerend. Barnsteen was altijd al een teken van luxe en macht en werd voor sieraden en sier- en gebruiksvoorwerken gebruikt. De transparante goudgele en roodbruine kleur geeft deze edelsteen zijn kenmerkend uiterlijk.
De beroemde barnsteenkamer in het Catharinapaleis in Tsarskoje Selo, nabij St. Petersburg, waarin de muren van één zaal bekleed waren met barnstenen panelen, is uitgegroeid tot een mythe. In het tumult van de Tweede Wereldoorlog zijn de panelen verdwenen. Het buitengewoon kostbare en meesterlijke handwerk – de kamer werd ook het achtste wereldwonder genoemd – geven dit werk zijn betoverende uitstraling.
De barnsteenkamer was een geschenk van de Pruisische koning Wilhelm Frederik I aan de Russische tsaar Peter de Grote. De panelen werden in Danzig en Konigsbergen gemaakt en in 1716 aan de tsaar geschonken. Maar pas tsarina Elisabeth, de dochter van de tsaar, liet de panelen in het Catharinapaleis in Tsarskoje Selo inbouwen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de barnsteenpanelen naar Konigsbergen getransporteerd, waar ze in 1945 op nog onbekende manier verloren zijn gegaan.
In 1981 werd de barnsteenwerkplaats Tsarskoje Selo in de voormalige zomerresidentie van de Russische tsaren opgericht met als doel de Barnsteenkamer te reconstrueren. In 2003 werd ter gelegenheid van het 300 jarige jubileum van de stad St. Petersburg de tweede Barnsteenkamer in het Catharinapaleis heropend.
In de tentoonstelling wordt het zowel ambitieuze als delicate werk van de barnsteenwerkplaats gepresenteerd. Iconen, juwelenkistjes, kandelaars en andere kostbaarheden worden tijdens de tentoonstelling getoond. Historisch tekst- en beeldmateriaal zullen deze expositiestukken aanvullen. Een meester barnsteendraaier zal tijdens de tentoonstelling voor de ogen van de bezoekers kleinere stukken maken, zodat het moeilijke metier van de edelsteenslijperij live te zien is en de artistieke en technische prestaties van de barnsteenwerkplaats duidelijk zichtbaar worden. Een film over de barnsteenkamer en zijn wedergeboorte zal de tentoonstelling begeleiden.

fascinatie en mythe Barnsteenkamer

Anita Brendgens
2008-09-27 - 2009-02-01
In het kader van de kunstroute presenteert het Couven-Museum hedendaagse kunst die voor de verandering niet lijnrecht tegenover de burgerlijke wooncultuur uit de 18e en 19e staat, maar zich harmonisch in de aanwezige sfeer invoegt. Anita Brendgens vormt alledaagse voorwerpen in papier-maché af en hangt ze op aan dunne draden. Hierdoor lijkt het alsof de stukken vrij in de ruimte zweven. Maar nooit wordt het hele voorwerp in papier omgezet. Het zijn fragmenten die in hun non finito de breekbaarheid en fragiliteit van de voorwerpen zichtbaar maken. Fruitmand, groentebord, kandelaar, soepkom en couverts, het thema tafelcultuur staat centraal in haar werk. Het wit van het papier laat de drie dimensionale elementen, die zich gewichtloos bewegen, schitteren. Ze nemen de bezoeker mee naar een andere, lichte wereld die lijkt op een droom. Anita Brendgens vertelt poëtische verhalen over herinnering en kwetsbaarheid, waarvoor het Couven-Museum het passende decor biedt.

Het Couven-Museum in Haus Monheim wordt 50
2008-05-10 - 2008-09-21
Het Couven-Museum, sinds 1958 gevestigd in Haus Monheim, viert zijn 50 jarig jubileum. Na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog werd het museum hier ondergebracht. Ter gelegenheid van het jubileum krijgt de bezoeker de kans een blik terug in de tijd te werpen. Op oude foto’s is de eerste inrichting van dit huis te zien. Ze geven een kijk in de destijds gerestaureerde “pronkkamer van Aken” waarin het thema burgerlijke wooncultuur tussen de 18e en 19e eeuw centraal staat.
Een korte film laat de toenmalige sfeer herleven. De begintijd van het Couven Museum en het huidige concept met alle tussentijdse veranderingen worden tegenover elkaar geplaatst. Enkele objecten, die voor de jaren 50 nog de sfeer van het Couven-Museum hebben meebepaald, moeten dringend worden gerestaureerd. Een overzicht van alle toekomstig geplande restauratieprojecten van de oude inrichting illustreren de levendige omgang met de overgeleverde traditie.
Flyer Het Couven-Museum wordt 50

Uit grootmoeders kerstvertrek
2007-12-01 - 2008-02-03
Al in lang vervolgen tijden betoverden vertrekken, rijk versierd met kerstdecoratie de mensen. Bomen en muren werden versierd met kerstmannen, engelen en lametta. Sleeën en notenkrakers lieten de hartjes van de kinderen sneller kloppen. Het Couven-Museum in hartje Aken toont dit jaar een breed assortiment historische voorbeelden.
Al in lang vervolgen tijden betoverden vertrekken, rijk versierd met kerstdecoratie de mensen. Bomen en muren werden versierd met kerstmannen, engelen en lametta. Sleeën en notenkrakers lieten de hartjes van de kinderen sneller kloppen.

Historische kerstdecoratie is sinds geruime tijd ook geliefd bij verzamelaars. Talrijke privécollecties houden zich met dit thema bezig, dat als spiegel van het burgerlijke leven in vroegere tijden een bijzondere betekenis toekomt. De verzameling historische kerstdecoratie die in het Couven-Museum wordt getoond, is afkomstig van Heinz Lanzen, een verzamelaar uit Eschweiler. Zijn verzameling is ondertussen uitgegroeid tot bijna 800 objecten met o.a. objecten uit de biedermeiertijd, curieuze duivelsballetjes uit de periode tussen de jaren 20 en het midden van de jaren 40 van de 20ste eeuw.
Opening: 30.11.2007, 19.00 uur
Flyer Uit grootmoeders kerstvertrek

Jugendstildromen: De verzameling Giorgio Silzer
2007-06-06 - 2007-10-21
In de zomer van 2007 wordt in de zalen van het Couven-Museum een selectie gepresenteerd uit één van de grootste jugendstil privécollecties. Giorgio Silzer, voormalig violist en concertmeester met internationale faam afkomstig uit Opper-Silezië, verzamelde tijdens zijn leven jugendstil kunsthandwerk bracht deze stukken samen in een omvangrijke collectie. Gebruiksvoorwerpen van keramiek, glas en tin zijn naast een uitgebreide verzameling zilverbestek te zien; alle belangrijke ateliers van Berlijn tot Parijs, van Wenen en St. Petersburg tot Nancy en Sèvres zijn hier vertegenwoordigd. Beroemde ontwerpers zoals Peter Behrens, Joseph Maria Olbrich en Henry van der Velde, maar ook Peter Carl Fabergé en Emile Gallé laten met hun meesterwerken de wereld van de “Belle Epoque” herrijzen.

De collectie geeft een typisch beeld van de stilistische vernieuwingen in de jugendstil tussen 1885 en 1914. Duidelijk wordt vooral de tweeslachtige richting waarin zich de jugendstil ontwikkelde, een speelse ornamentele, plantaardige stijl tegenover een strakker ontwerp waarmee een eenheid van vorm en functie werd nagestreefd. Met de afkeer van het historisme deden nieuwe artistieke ideeën, o.a. uit de Japanse en oriëntaalse kunst en de preklassieke oudheid, hun intrede. Beoogd was de creatie van een nieuw totaalkunstwerk. Dit kunstwerk zou naast architectuur, beeldende -, en podiumkunst, ook kunsthandwerk en een algehele levenshouding omvatten, en moest hierdoor invloed uitoefenen op het alledaagse. De culturele ommekeer in de jugendstil, die zich uitbreidde over alle geïndustrialiseerde naties en waarin zowel de levensfilosofie als de intentie van de artistieke vormgeving werd omschreven, vormde uiteindelijk de grondlegging voor de moderne tijd na de Eerste Wereldoorlog.

De tentoonstelling zal vervolgens te zien zijn in het Historisches Museum in Marstall, Paderborn Schloß Neuhaus. (17 november 2007 – 27 januari 2008).
Bij de tentoonstelling verschijnt een catalogus voor de prijs van 10 euro.

13 x 13 - de wereld in kwadraat
2005-12-04 - 2006-04-30
In het traditionele huis op de Hühnermarkt worden ca. 300 Nederlandse tegels afkomstig uit privécollecties gepresenteerd. In combinatie met het eigen bestand historische keramische tegels uit de verzameling Ludwig biedt het Couven-Museum op deze manier een uitgebreide inkijk in het leven en wonen tussen de 16e en 19e eeuw.

De keramische tegel kwam oorspronkelijk uit het Arabische gebied. Via Spanje belandde deze tegel uiteindelijk ook in Nederland, waar zich tegen het einde van de 16e eeuw talrijke tegelbakkerijen in de productie van faiences en tegels hadden gespecialiseerd. Nederland beleefde in de 17e eeuw een ware bloeiperiode, zowel op economisch als artistiek gebied. Deze tijd staat dan ook bekend als de Gouden Eeuw. Door de welstand groeiden de steden. De burgerlijke stand was in het bezit van stadswoningen en landgoederen die overdadig met tegels werden bekleed.
Het motief werd in de 17e eeuw uitgebreid met thema’s uit het dagelijkse leven. Realisme was bij de afbeelding van het alledaagse niet het allerbelangrijkste, de motieven moesten vooral herkenbaar zijn. De 13 x 13 cm tegels waren miniatuur schilderijen, waarop wereld in het klein werd afgebeeld. Binnen het barokke decoratie- en kunstconcept werden de decoratieve motieven op de muren gezien als een geheel. Wat afgebeeld werd, speelde daarin een ondergeschikte rol: zo springen de dieren vaak in dezelfde richting en de figuren staan dikwijls in hetzelfde landschap – eenheid boven individualiteit.
De motieven op de muurtegels bestaan meestal uit bloemen en dieren, landschappen en af en toe ook spelende of werkende mensen. Op de zogeheten tegels met kinderspelletjes zijn kleine kinderen afgebeeld. Zij amuseren zich met verschillende spelletjes zoals knikkeren, stokpaardje spelen of badminton. Op de ambachtelijke tegels worden ook diverse handwerken uitgebeeld, bijvoorbeeld een schoenmaker of een leerlooier aan het werk. Verder zijn er soldaten in uniformen uit die tijd tijdens hun exercitie oefening en prachtige ruiters op steigerende paarden. Landschapstegels schetsen een kuststreek, waarin naast schepen en de zee ook de kenmerkende windmolens niet mogen ontbreken.
Meer informatie
Geschiedenis van de keramische tegel
Kinderen in het Couven
Museumpedagogisch aanbod
